Categorieën
Archief Kennisparels

[72] 7 juli 2020: Effectiveness of interventions to reduce homelessness: A systematic review and meta‐analysis

Inleiding en context

Dinsdagochtend 7 juli 2020. De meeste ontvangers van deze ´kennisparel´ over effectieve interventies om dakloosheid te voorkomen zullen waarschijnlijk hebben geslapen in een prettig onderkomen. Een dak boven je hoofd en een veilig onderkomen is voor de meesten van ons gemeengoed. Er is echter ook een groeiend aantal mensen in Nederland die niet in deze gelukkige omstandigheid verkeren. Hoe staat het met de ontwikkeling van het aantal daklozen in Nederland?

Sinds 2009 voert het CBS jaarlijks een onderzoek uit naar de geschatte omvang en kenmerken van de populatie feitelijk daklozen in Nederland. Met deze cijfers krijgen ministeries, gemeenten, maar ook zorg- en hulpaanbieders een helder beeld van de omvang en de aard van dakloosheid.

Er wordt voor dit onderzoek gebruik maakt van drie informatiebronnen:

 – een registratie met daklozen die een uitkering ontvangen in het kader van de Wet Werk en Bijstand (WWB);

 – een register met daklozen die volgens de Basisregistratie Personen (BRP) ingeschreven staan op een adres voor laagdrempelige opvang voor dak- en thuislozen (postadres);

 – een selectie van daklozen die gebruik maakten van Het Landelijk Alcohol en Drugs Informatiesysteem (LADIS).

De gegevens van deze bronnen worden samengesteld op peildatum 1 januari van het desbetreffende verslagjaar. De eerste twee bronnen worden binnen het CBS zelf samengesteld. Voor de derde bron hebben wij uw hulp nodig. Omdat een aanzienlijk deel van de daklozen vroeg of laat gebruik maakt van de verslavingszorg, is dit register relevant voor dit onderzoek.

Dit onderzoek richt zich op de populatie feitelijk daklozen. Dit zijn mensen die slapen in de open lucht, in overdekte openbare ruimten, zoals portieken, fietsenstallingen, stations, winkelcentra of een auto, of binnen slapen in passantenverblijven van de maatschappelijke opvang en eendaagse noodopvang, of op niet-structurele basis bij vrienden, kennissen of familie, zonder vaste verblijfplaats.

Het gaat in dit bericht om daklozen die ingeschreven staan in een van de registraties die CBS gebruikt voor dit onderzoek, of om daklozen die de kans hebben om in die registraties voor te komen. De resultaten in dit onderzoek zijn exclusief de mensen die illegaal in Nederland verblijven én dakloos zijn.  

Sinds de eerste schatting in 2009, is het aantal dakloze 18- tot 65-jarigen in Nederland toegenomen van 17,8 duizend naar 39,3 duizend in 2018. Het aantal daklozen tussen 18 en 30 jaar is in deze periode verdrievoudigd, evenals het aantal daklozen met een niet-westerse migratieachtergrond. Dat meldt het CBS op basis van nieuwe cijfers: https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2019/34/aantal-daklozen-sinds-2009-meer-dan-verdubbeld Net als in voorgaande jaren was in 2018 het merendeel (84 procent) van de daklozen man. Ruim 37 procent van alle daklozen verbleef in een van de vier grootste gemeenten (G4): Amsterdam, Rotterdam, Den Haag of Utrecht. Van alle 18- tot 65-jarige daklozen had 57 procent een migratieachtergrond. Van de daklozen in 2018 waren er 12,6 duizend (bijna een derde) tussen de 18 en 30 jaar, ruim drie keer zoveel als in 2009. Ongeveer de helft was tussen de 30 en 50 jaar. Hoewel het aandeel daklozen in deze leeftijdsgroep tussen 2009 en 2018 afnam van 57 procent naar 49 procent, vormden zij nog steeds de grootste groep.

Wat valt hier (preventief) aan te doen? Bijgesloten onderzoeksynthese geeft een oordeel over de mate van effectiviteit van verschillende interventies om dakloosheid tegen te gaan. De samenvatting treffen jullie hieronder aan.

Bron

Menzies Munthe-Kaas, Heather, Rigmor C. Berg & Nora Blaasvær (2018). Effectiveness of interventions to reduce homelessness: A systematic review and meta‐analysis. Campbell Systematic Reviews, vol. 14, no. 1, pp. 1-281.https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.4073/csr.2018.3

Samenvatting

This Campbell systematic review examines the effectiveness of interventions to reduce homelessness and increase residential stability for individuals who are homeless, or at risk of becoming homeless. Forty‐three studies were included in the review, 37 of which are from the USA. Included interventions perform better than the usual services at reducing homelessness or improving housing stability in all comparisons. These interventions are:

  • High intensity case management
  • Housing First
  • Critical time intervention
  • Abstinence‐contingent housing
  • Non‐abstinence‐contingent housing with high intensity case management
  • Housing vouchers
  • Residential treatment

These interventions seem to have similar beneficial effects, so it is unclear which of these is best with respect to reducing homelessness and increasing housing stability.

Results

We included 43 relevant studies (described in 78 publications) that examined the effectiveness of housing programs and/or case management services on homelessness and/or housing stability. The results are summarized below. Briefly, we found that the included interventions performed better than the usual services in all comparisons. However, certainty in the findings varied from very low to moderate. Most of the studies were assessed as having high risk of bias due to poor reporting, lack of blinding, or poor randomization and/or allocation concealment of participants.

Case management

Case management is a process where clients are assigned case managers who assess, plan and facilitate access to health and social services necessary for the client’s recovery. The intensity of these services can vary. One specific model is Critical time intervention, which is based on the same principles, but offered in three three‐month periods that decrease in intensity.

High intensity case management compared to usual services has generally more positive effects: It probably reduces the number of individuals who are homeless after 12‐18 months by almost half (RR=0.59, 95%CI=0.41 to 0.87)(moderate certainty evidence); It may increase the number of people living in stable housing after 12‐18 months and reduce the number of days an individual spends homeless (low certainty evidence), however; it may have no effect on the number of individuals who experience some homelessness during a two year period (low certainty evidence). When compared to low intensity case management, it may have little or no effect on time spent in stable housing (low certainty evidence).

Critical time intervention compared to usual services may 1) have no effect on the number of people who experience homelessness, 2) lead to fewer days spent homeless, 3) lead to more days spent not homeless and, 4) reduce the amount of time it takes to move from shelter to independent housing (low certainty evidence).

Abstinencecontingent housing programs

Abstinence‐contingent housing is housing provided with the expectation that residents will remain sober. The results showed that abstinence‐contingent housing may lead to fewer days spent homeless, compared with usual services (low certainty evidence).

Nonabstinencecontingent housing programs

Non‐abstinence‐contingent housing is housing provided with no expectations regarding sobriety of residents. Housing First is the name of one specific non‐abstinence‐contingent housing program. When compared to usual services Housing First probably reduces the number of days spent homeless (MD=‐62.5, 95%CI=‐86.86 to ‐38.14) and increases the number of days in stable housing (MD=110.1, 95%CI=93.05 to 127.15) (moderate certainty evidence). In addition, it may increase the number of people placed in permanent housing after 20 months (low certainty evidence).

Non‐abstinence‐contingent housing programs (not specified as Housing First) in combination with high intensity case management may reduce homelessness, compared to usual services (low certainty evidence). Group living arrangements may be better than individual apartments at reducing homelessness (low certainty evidence).

Housing vouchers with case management

Housing vouchers is a housing allowance given to certain groups of people who qualify. The results showed that it may reduce homelessness and improve housing stability, compared with usual services or case management (low certainty evidence).

Residential treatment with case management

Residential treatment is a type of housing offered to clients who also need treatment for mental illness or substance abuse. We found that it may reduce homelessness and improve housing stability, compared with usual services (low certainty evidence).

Authors’ conclusions

We found that a range of housing programs and case management interventions appear to reduce homelessness and improve housing stability, compared to usual services. The findings showed no indication of housing programs or case management resulting in poorer outcomes for homeless or at‐risk individuals than usual services.

Aside from a general need for better conducted and reported studies, there are specific gaps in the research. We identified research gaps concerning: 1)Disadvantaged youth; 2) Abstinence‐contingent housing with case management or day treatment; 3) Non‐abstinence contingent housing, specifically different living arrangements (group vs independent living); 4) Housing First compared to interventions other than usual services, and; 5) All interventions from contexts other than the USA.

Afsluitend

Op basis van de Nederlandse trendgegevens over daklozen kan geconcludeerd worden dat er sprake is van een stijgend probleem. Verwacht kan worden dat door de krapte op de huizenmarkt en de verslechterde economische situatie vanwege het COVID-19 virus het aantal daklozen in de toekomst nog meer zal toenemen. Voor beleidsmakers en praktijkwerkers is het dus zaak om kennis te nemen van effectieve interventies om het fenomeen van dakloosheid zoveel mogelijk te reduceren. Bijgesloten onderzoeksynthese geeft daar handvaten voor.