Categorieën
Een kennisparel van Jaap de Waard

[237] 7 juli 2021: Agressie en bedreiging richting journalisten 2021

Inleiding en context

Beste ontvangers van de ´kennisparels´, het is vandaag woensdag 7 juli 2021. Jullie ontvangen de bijgesloten ´kennisparel´ wat later dan gewoonlijk, maar mijn tweede vaccinatie die ik gisteren ingespoten kreeg heeft wat licht lichamelijk ongemak tot gevolg. Gisteravond werd Peter R. de Vries om half acht in de avond in Amsterdam door zijn hoofd geschoten. Niet alleen een vreselijke brute laffe aanslag op de Vries zelf, maar ook een aanslag op de vrije journalistiek in Nederland. Frans Knüppe, de deken van de orde van advocaten formuleerde de ernst van het feit doeltreffend: ´de journalistiek is in het hart geraakt´. Journalisten als de Vries houden opsporingsinstanties scherp en vervullen daarmee een belangrijke rol om de rechtsstaat op koers te houden. Een aanslag op de vrije journalistiek is een aanslag op de rechtsstaat.

De bijgesloten ´kennisparel´ van vandaag gaat over agressie en bedreiging van journalisten in Nederland. In opdracht van PersVeilig, een initiatief van de Nederlandse Vereniging voor Journalisten (NVJ), Genootschap van Hoofdredacteuren, Politie en Openbaar Ministerie met als doel de positie van journalisten te versterken tegen geweld en agressie, is begin juni dit jaar het onderzoek Agressie en bedreiging richting journalisten 2021 gepubliceerd. De site van PersVeilig geeft trouwens een overzicht van allerlei vormen van bedreiging en mogelijke oplossingen hiervoor: https://www.persveilig.nl/ Ook biedt de NVJ informatie over omvang en ernst van bedreiging en geweld tegen journalisten: https://www.nvj.nl/veiligheid Maar nu naar het bijgesloten onderzoek van vandaag. Ik heb er trouwens ook het bijbehorende factsheet aan toegevoegd. 

Bron

Hal, Thomas van & Laurens Klein Kranenburg (juni 2021). Agressie en bedreiging richting journalisten 2021. Amsterdam: I&O Research, 31 pp. https://www.persveilig.nl/wp-content/uploads/2021/06/Agressie-en-bedreiging-richting-Journalisten2021.pdf

Samenvatting

I&O Research voerde dit onderzoek uit onder 689 journalisten in opdracht van PersVeilig. De vragenlijst is als open link verspreid onder de leden van de NVJ, VVOJ en het Genootschap van Hoofdredacteuren. Het onderzoek is uitgevoerd tussen 22 april en 6 mei 2021.

Meer dan acht op de tien journalisten hebben wel eens te maken met een vorm van agressie of bedreiging. Dit is een duidelijke toename ten opzichte van 2017, toen zes op de tien journalisten hiermee te maken hadden. Cameramensen en fotojournalisten worden vaker dan gemiddeld geconfronteerd met agressie en bedreiging. Dit blijkt uit het onderzoek “Agressie en Bedreiging richting Journalisten 2021”, dat in opdracht van PersVeilig is uitgevoerd door I&O Research. Uit het onderzoek blijkt ook dat de frequentie van agressie toeneemt. Drie op de tien journalisten hebben maandelijks of vaker te maken met een incident, in 2017 was dit nog 18 procent. Deze toename ervaren journalisten ook. Meer dan de helft van hen heeft het idee dat agressie en bedreiging is toegenomen.

Enkele cijfers uit “Agressie en Bedreiging richting journalisten 2021”:

  • 82% heeft te maken met een vorm van agressie of bedreiging (61% in 2017);
  • 29% heeft maandelijks of vaker te maken met een incident (18% in 2017);
  • 36% is voorzichtiger geworden of gaat anders om met mensen;
  • 93% ziet bedreiging als actueel en reëel gevaar voor de persvrijheid. (79% in 2017).

Agressie en bedreiging laat haar sporen na bij journalisten. Meer dan zestig procent ervaart hier persoonlijk gevolgen van. Voor vier op de tien heeft het invloed op hun werk. Zij zijn voorzichtiger geworden met hun publicaties of hebben minder plezier in hun werk als journalist. Dertien procent heeft weleens overwogen om uit de journalistiek te stappen vanwege een bedreigend werkklimaat. Naast deze zorgen op individueel niveau beamen journalisten massaal (93%) dat agressie of bedreiging een reëel en actueel gevaar vormt voor de persvrijheid. Zeven op de tien zien dan ook dat journalisten de afgelopen jaren voorzichtiger zijn geworden. Hoewel er enerzijds duidelijke zorgen zijn voor de vrije pers zien we anderzijds aanknopingspunten voor de journalistiek. Een deel van de journalisten (14%) zegt meer vastberaden te zijn geworden om hun werk voort te zetten.

Wanneer we kijken naar verschillende vormen van agressie en bedreiging zien we dat journalisten voornamelijk worden geconfronteerd met verbaal geweld. Twee derde had hier het afgelopen jaar minstens één keer mee te maken. De helft werd minstens één keer geconfronteerd met bedreiging of intimidatie. Een vijfde kreeg te maken met juridische dreiging of SLAPP (Strategic Lawsuit against Public Participation). En alhoewel met 17 procent fysiek geweld het minst voorkwam, is de impact hiervan niet te onderschatten. Zeven op de tien journalisten bespreken hun ervaringen met agressie en bedreiging of doen hier melding van. Dit doen zij vooral met directe collega’s (47%), of met hun werk- of opdrachtgever (31%). Journalisten doen nauwelijks aangifte (4%). Dertig procent van de journalisten deed geen melding van het incident. Meer dan de helft hiervan vond het incident niet erg genoeg om het te melden. Bij twee op de tien bestaat een zekere gelatenheid. Zij hebben het idee dat bedreiging of intimidatie erbij hoort, of dat er toch niks met een melding wordt gedaan.

Afsluitend

Alex Brenninkmeijer van de Universiteit Utrecht schreef het 1 juli jl. als volgt op: ´Politieke partijen en journalisten vormen de steunpilaren van onze democratie. We zien op veel plaatsten in de wereld dat zowel politieke partijen als journalisten en hun media onder druk staan. Druk die tot de vernietiging van vrijheid kan leiden. In Nederland is de situatie zeker niet somber. We hebben een zeer levendig partijlandschap. Er is ook een pluriform journalistiek landschap en mede dankzij professionele journalistiek en in het bijzonder onderzoeksjournalistiek bestaat er een open publiek debat over tal van maatschappelijke onderwerpen. Van Corona tot stikstof, van uitbanning homogenezing tot zorg voor klimaat en milieu. Toch staat de journalistiek onder druk, omdat de maatschappelijke context ook in Nederland steeds ruwer wordt. Het rapport Agressie en bedreiging richting journalisten 2021 schept daar een helder beeld van; in 2016 heeft 6 op de tien journalisten te maken met geweld, nu is dat 8 op de tien, hoewel een precieze vergelijking op basis van dit onderzoek nog niet mogelijk is´.

Vervolgens maakt hij de volgende opmerking: ´ Wat we niet mogen onderschatten is het effect van dreiging, intimidatie en geweld tegen journalisten. Hoopvol is dat een deel van hen juist daarin motivatie vindt om het journalistieke werk voort te zetten. Daar staat tegenover dat journalisten onderwerpen en bepaalde plaatsen liever mijden en op langere termijn speelt ook de uitstroom uit de journalistiek. Dat betekent dat de dreiging impact heeft en de heilzame werking van journalistiek in onze samenleving kan beperken. Daarom moeten we pal staan voor journalistieke vrijheid, pal staan voor de vrijheid van nieuwsgaring en wegen zoeken om journalisten te steunen. De norm is: ‘blijf af van journalisten’, hun werk is essentieel voor onze democratie, voor de gezondheid van onze samenleving. Journalisten zijn essentiële tegenkrachten in onze democratie´.

Zijn woorden van 1 juli jl. zijn helaas een nog hardere waarheid geworden na de aanslag op Peter R. de Vries op 6 juli jl. De essentiële betekenis van journalisten voor onze democratie is overduidelijk. Daarom moet met man en macht voorkomen worden dat die betekenis door bruut geweld betekenisloos dreigt te worden. Daarom, handen af van journalisten.