Inleiding
Goede morgen beste ontvangers van de ´kennisparels´, het is vandaag (alweer) 10 april 2025. Ik begin met een liedje van 50 Cent: https://www.youtube.com/watch?v=5qm8PH4xAss Lang geleden zag ik hem optreden in de Heineken Music Hall, slechts vijftig minuten voor 50 Euro, de Tetrahydrocannabinol (THC) was blijkbaar naar zijn hoofd gestegen. Afijn, zo gaan de dingen soms. Over THC gesproken, daar gaat de bijgesloten ´kennisparel´ van vandaag over. Vandaag als ´kennisparel´ een prima onderzoek over de effecten van de legalisering van cannabis in Canada. En dan in het bijzonder om de illegale cannabismarkt terug te dringen. Wat zijn daar de waargenomen ontwikkelingen?
De legalisering van recreatieve cannabis (LRC) wordt internationaal door steeds meer landen ingevoerd. LRC heeft als doel de illegale cannabismarkt te verdringen en heeft de potentie om de medicinale markt te verstoren, maar er zijn weinig studies die deze dynamiek empirisch hebben onderzocht. Toen LRC werd aangenomen in Canada vertegenwoordigde medicinale cannabis 11,8% van de markt en illegale cannabis 88,2%. Vijf jaar na de implementatie van LRC daalde het aandeel medicinale cannabis tot 3,7% en het aandeel illegale cannabis tot 24,3% en het aandeel onder licentie gekweekte cannabis nam 72,0% van de markt in. De totale cannabismarkt nam in deze vijf jaar met 75% in omvang toe. De totale cannabisuitgaven stegen direct na de implementatie van de LRC en vertoonden in de loop der tijd een significant stijgende trend.
De legalisering van recreatieve cannabis in Canada blijkt dus één van haar belangrijkste doelen te hebben bereikt door de illegale cannabismarkt te verdringen. De medicinale cannabismarkt is echter ook verdrongen, wat betekent dat er minder klinisch toezicht is. Een rouwrandje, de totale cannabismarkt in Canada is aanzienlijk gegroeid in de eerste vijf jaar van de legalisering. Geconcludeerd kan worden dat de legalisering van het recreatieve gebruik van cannabis in Canada één van haar belangrijkste doelen heeft bereikt door de illegale cannabismarkt te verdringen, en ook medicinale gebruikers lijken over te stappen naar de recreatieve markt. De totale cannabisuitgaven zijn echter sinds de legalisering ook aanzienlijk gestegen, wat negatieve gevolgen kan hebben voor de volksgezondheid. Een pareltje om van te leren in het kader van het experiment met legale wietteelt in Nederland.
Bron
McDonald, André J., Alysha Cooper, Amanda Dogget, Jillian Halladay, Kyla Belisario & James MacKillop (May 2025). Association of recreational cannabis legalization with changes in medical, illegal, and total cannabis expenditures in Canada. International Journal of Drug Policy, vol. 139, pp. 1-7. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0955395925000921?via%3Dihub
Samenvattend
Recreational cannabis legalization (RCL) is being adopted by a growing number of jurisdictions internationally. RCL aims to displace the illegal cannabis market and has the potential to disrupt the medical market, yet few studies have examined these dynamics empirically. We used interrupted time series analysis to evaluate whether RCL (legislative passage in October 2017/implementation in October 2018) was associated with changes in quarterly national household expenditures on medical cannabis, illegal cannabis, and all cannabis types combined (licensed, illegal, and medical) in Canada from 2001 to 2023, adjusting for price fluctuations.
When RCL was passed, medical cannabis represented 11.8 % of the market and illegal cannabis 88.2 %. At five years post-RCL implementation, medical cannabis decreased to 3.7 %, illegal cannabis decreased to 24.3 %, and licensed cannabis took over 72.0 % of the market. The overall cannabis market increased in size by 75 % over these 5 years. Illegal cannabis expenditures increased between RCL passage and implementation but decreased immediately post-implementation and had a significant decreasing trend. Medical cannabis had a significant decreasing trend following RCL passage, and to a lesser extent following RCL implementation. Total cannabis expenditures increased immediately following RCL implementation and showed a significant increasing trend over time. Some caution should be used in interpreting these findings given uncertainty in data quality, particularly for illegal cannabis expenditures (and overall expenditures by extension).
Recreational cannabis legalization in Canada appears to be achieving one of its primary goals by displacing the illegal cannabis market. However, the medical cannabis market has also been displaced, meaning less clinical oversight. Moreover, the overall cannabis market in Canada has grown substantially in the first five years of legalization, suggesting consumption has increased at the population level. Caution should be used in interpreting these findings given uncertainty in data quality, particularly for illegal cannabis expenditures (and overall expenditures by extension). Continued monitoring of cannabis consumption at the population level is necessary to ensure the increases observed in this study do not contribute to a greater burden of cannabis-related harms in Canada.
To conclude, recreational cannabis legalization in Canada appears to be achieving one of its primary goals by displacing the illegal cannabis market, and medical users also appear to be transitioning to the recreational market. However, overall cannabis expenditures have also grown substantially since legalization, which could have adverse implications for public health.
Afsluitend
In veel landen is cannabisconsumptie wettelijk verboden. Verschillende landen hebben de afgelopen jaren de consumptie van cannabis voor volwassenen gelegaliseerd. Het is hierbij belangrijk om de effecten van deze beleidswijzigingen op de volksgezondheid in de gaten te houden.
Nederland heeft in de afgelopen decennia vanuit internationaal perspectief een uniek beleid gevoerd ten aanzien van cannabis. Zo werd met de herziening van de Opiumwet in 1976 onderscheid gemaakt tussen cannabis en meer schadelijke drugs als cocaïne en heroïne met het idee dat een ongedifferentieerde criminalisering van alle drugs de risico’s voor gebruikers zou kunnen vergroten. Bijna een halve eeuw volgde, waarin Nederland een zogenoemd gedoogbeleid voerde, waarin verkoop van cannabis in coffeeshops onder voorwaarden werd toegestaan. In Nederland is het experiment ‘gesloten coffeeshopketen’ inmiddels van start gegaan. Het experiment met gereguleerde cannabisverkoop, dat in tien Nederlandse gemeenten plaatsvindt, gaat gepaard met monitoring en evaluatie alvorens wordt besloten tot eventuele aanpassingen van het landelijke beleid: https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/experiment-gesloten-coffeeshopketen-wietexperiment
Een belangrijke constatering die op basis van de beschikbare kennis gemaakt kan worden is dat de beschikbaarheid van (robuuste) studies naar de effecten van cannabislegalisering op de illegale markt of criminaliteit zeer beperkt is. Enkele studies laten zien dat het aantal cannabis-gerelateerde overtredingen en veroordelingen afneemt: https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0955395925000040?via%3Dihub en dat het marktaandeel van de legale markt die van de illegale markt in heeft gehaald na legalisering. Dat blijkt ook uit bijgesloten ´kennisparel´ van vandaag. Er is echter geen wetenschappelijke literatuur gevonden over wat legalisering van de cannabismarkt voor effect heeft gehad op de activiteiten van criminele groepen of organisaties die de cannabismarkt voor de legalisering domineerden: https://onlinelibrary.wiley.com/doi/pdfdirect/10.1111/soin.12619
En dat is toch wel een belangrijk uitgangspunt geweest om het cannabisbeleid in Nederland te wijzigen: de wind uit de zeilen nemen van de rol van de georganiseerde misdaad bij de teelt en export van cannabis. We weten het dus (nog) niet hoe dat elders uitwerkt. Wat we wel weten is dat cannabislegalisering de nodige ´rouwrandjes´ kent. De toegenomen beschikbaarheid van gelegaliseerde cannabisdetailhandelaren is gekoppeld aan een hogere gebruikskans. De toegenomen prevalentie in jurisdicties waar cannabis meer beschikbaar is, impliceert dat een groter aantal oorspronkelijk niet gebruikers cannabis is gaan gebruiken. Met andere woorden, mensen die vóór de legalisatie geen toegang tot cannabis hadden, gaan eerder gebruiken wanneer een groter aantal verkooppunten dicht bij hun woonplaats opent: https://prohic.nl/2023/05/15/556-15-mei-2023-the-impact-of-legal-cannabis-availability-on-cannabis-use-and-health-outcomes-a-systematic-review/ Ook hier wordt de gelegenheidstheorie opnieuw bevestigd, het toegenomen aanbod bepaald het toegenomen gebruik van cannabis.
De positieve correlatie tussen beschikbaarheid en consumptie van cannabis is het meest uitgesproken bij die groepen die vóór de legalisering minder aan cannabis zijn blootgesteld. Groepen die vóór legalisatie het minst met cannabis in aanraking zijn gekomen, zijn mogelijk het meest vatbaar voor een grotere beschikbaarheid. In landen met legale cannabismarkten lijken beperkingen op het aantal legale cannabisverkopers, vooral in dichtbevolkte gebieden, gerechtvaardigd. Dat is nogal een ferme uitspraak die zeer zeker ook van belang is voor de situatie in Nederland: https://prohic.nl/2024/10/07/769-7-oktober-2024-cannabis-policy-impacts-public-health-and-health-equity/
Jongeren kunnen legalisering interpreteren als een teken dat cannabisgebruik legitiem, geaccepteerd en veilig is. Adolescenten die dergelijke opvattingen over middelengebruik aannemen, zullen in de toekomst aanzienlijk vaker middelen kunnen gaan gebruiken. Bovendien zou de grote en invloedrijke cannabisindustrie die door de legalisering is ontstaan, zwaar kunnen investeren in marketing en reclame om de vraag naar cannabis – en de prevalentie ervan – voor alle leeftijden te vergroten. Kortom, er zitten rouwrandjes aan de legalisering van cannabis, zie bijvoorbeeld deze eerder verstuurde ´kennisparel´: https://prohic.nl/2023/05/15/556-15-mei-2023-the-impact-of-legal-cannabis-availability-on-cannabis-use-and-health-outcomes-a-systematic-review/
Het gebruik van cannabis blijkt dus op basis van bovenstaande conclusies en uitkomsten van onderzoek voor sommige gebruikersgroepen niet geheel ongevaarlijk. De rouwrandjes van dat gebruik blijken misschien toch wat meer omvangrijk dan wat onderzoekers, beleidsmakers, belangenpartijen, producenten en politici ons willen doen geloven. Naar mijn mening is het niet alleen nuttig maar ook noodzakelijk dat beleidsmakers bij het formuleren van cannabisbeleid ook deze inzichten gebruiken. Opnieuw kennis om van te leren.
Graag verwijs ik de lezers nog naar dit, naar mijn mening, prima overzicht van de Nationale Drug Monitor die al meer dan 25 jaar het fundament is voor het Nederlandse drugsbeleid: https://www.trimbos.nl/kennis/drugs/feiten-cijfers-drugs-alcohol-roken/nationale-drug-monitor-ndm/25-jaar-nationale-drug-monitor/ De Nationale Drug Monitor (NDM) is een samenwerking tussen het Trimbos-instituut en het WODC en bestaat 25 jaar. In het kader daarvan is er op de website van het Trimbos-instituut een speciale webpagina gepubliceerd waarin meer wordt verteld over de geschiedenis van de NDM. Hoe is deze monitor ontstaan en door de jaren heen uitgegroeid tot één van de meest uitgebreide drugsmonitoringssystemen wereldwijd? En welke impact heeft het gehad op Nederlandse drugsbeleid? Betrokkenen blikken terug op belangrijke mijlpalen maar gaan ook in op de toekomst van de monitor.
Trouwens, deze vijftien ´kennisparels´ heb ik de afgelopen jaren verstuurd rond facetten van cannabisbeleid: 844;772;769;754;651;620;572;556;464;462;438;153;130;89; en 3. Allemaal gratis te downloaden vanaf: https://prohic.nl/de-parels-van-jaap-de-waard/ Daar kun je naar mijn mening veel van leren, van mythes tot evidentie tot mislukkingen.