Inleiding
Goede morgen allemaal op deze dinsdag 24 maart 2026. Ik begin met een lekker liedje van The Damned: https://www.youtube.com/watch?v=TUxFQ5QBiYk&list=RDTUxFQ5QBiYk&start_radio=1 Vandaag een prima recent overzicht over hoe georganiseerde misdaadgroepen (OCG’s) zich hebben ontwikkeld tot transnationale geopolitieke actoren in relatie tot de geschiktheid / effectiviteit van internationale rechtskaders voor het ter verantwoording roepen van deze groepen. De conclusie is duidelijk: het internationaal recht slaagt er niet in om de transformatie van OCG’s tot geopolitieke actoren adequaat aan te pakken.
In plaats daarvan steunt het op verouderde opvattingen over criminele hiërarchieën, die georganiseerde misdaad beperken tot het transnationale in plaats van het internationale rechtsdomein. Het internationaal recht is daarom beperkt in zijn vermogen om deze groepen aan te pakken. Deze tekortkoming heeft praktische gevolgen: de inspanningen van de Europese Unie op het gebied van extern optreden leveren relatief weinig informatie op over geopolitieke bedreigingen die verband houden met OCG’s. De internationale infrastructuur voor strafrecht, humanitaire hulp en mensenrechten is niet in staat de acties van deze misdaadgroepen direct aan te pakken.
Er is dus flink wat (internationaal) werk aan de winkel om deze situatie te veranderen. De internationaal georganiseerde misdaad krijgt op dit moment simpelweg te veel kansen vanwege de inadequate aanpak daarvan op internationaal niveau. Nu is het toeval dat Minister-president Jetten en vicepremiers Yeşilgöz-Zegerius en Van den Brink op 19 maart jl. op bezoek zijn geweest in het Secretarissen Generaal Overleg om te spreken over de uitvoering van de kabinetsopgaven. Het kabinet kiest ervoor om op zes prioritaire thema’s te werken met zogeheten taskforces. Deze werken departement overstijgend en sturen op concrete resultaten, met heldere doelen en mijlpalen.
Eén van die zogenaamde taskforces gaat de aanpak van georganiseerde misdaad (ook wel ondermijning genoemd) verder versterken. Daarmee heeft de ‘’ondermijningsindustrie’’ er een nieuwe speler bijgekregen. Voor de zomer verschijnt een plan met concrete maatregelen, gericht op het voorkomen, doorbreken en bestraffen van ondermijning. Er is extra aandacht voor het beschermen van vitale sectoren, internationale samenwerking en het voorkomen dat jongeren in de criminaliteit terechtkomen. Duidelijk is gebleken op basis van bijgesloten ‘kennisparel’ dat op het gebied van internationale rechtskaders en samenwerking het nodige te doen valt, werk aan de winkel dus voor deze zogenaamde taskforce: https://www.rijksoverheid.nl/documenten/publicaties/2026/03/06/afschrift-opdrachtbrief-ministeriele-taskforce-ondermijning
Bron
Williams, Mark, Joana de Deus Pereira, Elijah Glantz & Jennifer Scotland (March 2026). Addressing the nature and impact of organised crime in the international scene: Understanding and legislating for the role of organised crime groups as geopolitical actors. Brussels: European Parliament, External Policies Analysis and Support Unit, 81 pp.
https://www.europarl.europa.eu/thinktank/en/document/EXAS_STU(2026)783608
Samenvatting
The purpose of this study is to enhance the evidence base on how organised crime groups (OCGs) have evolved into transnational geopolitical actors, to evaluate the suitability of international legal frameworks for holding them accountable, and to offer policy recommendations to strengthen this accountability. The study finds that international law fails to adequately define or reflect the transformation of OCGs into geopolitical actors.
Instead, it relies on outdated conceptions of criminal hierarchies, which confine organised crime to the transnational rather than international legal domain . International law is therefore restricted in its ability to categorise these groups as legal entities, even where their actions resemble crimes against humanity in their intent and scale . This definitional oversight has practical consequences: EU external action efforts generate relatively little information on geopolitical threats tied to OCGs, and the international criminal, humanitarian, and human rights infrastructure is unable to directly confront the actions of these groups.
The study calls for the redefinition of OCGs as part of a new Directive, as well as practical measures to refine criminal justice mechanisms, improve cross-border cooperation, update EU external action threat assessments and support existing international legal frameworks to more effectively account for the geopolitical behaviours and impacts of OCGs.
The European Parliament is uniquely positioned to support strategic and targeted actions that could deliver short- and long-term impact, within the EU and internationally. This study encourages the European Parliament and other EU institutions to consider the following options:
- Adopt a dedicated EU Directive which explicitly recognises the diverse geopolitical aspects of the operations of OCGs, and their roles in influencing national governance, distorting licit markets and participating in hybrid warfare.
- Advocate for the inclusion of novel OCG threat analyses in strategic country frameworks as part of the broader toolkit of EU external action strategies, focusing on the diverse geopolitical aspects of the operations of contemporary OCGs.
- Advocate for the development of hybrid justice models – including special courts – to prosecute OCGs where these are linked to governance failures and security threats, on an ad hoc basis.
- Support the establishment of a mutual legal assistance (MLA) helpdesk to strengthen transnational information exchange and cross-border cooperation in cases where OCG operations intersect with geopolitical shifts.
- Support an expansion of the mandate of the European Public Prosecutor’s Office’s to cover offences beyond financial fraud, encouraging states to generate more actionable evidence on the operations of OCGs where these have geopolitical dimensions.
- Support the development of harmonised legislation and policies on transnational information exchange and electronic evidence transmission, to support more effective and timely collaboration among law enforcement agencies.
- Create an EU Special Envoy on Transnational Organised Crime to coordinate existing EU activities on the geopolitical dimensions of OCG activity. This includes leading diplomatic outreach and engagement with wider international processes across these areas.
- Support dedicated research on the potential value and feasibility of establishing an EU sanctions regime on transnational organised crime. This should consider the benefits of a dedicated new regime versus use of existing regimes to target OCG involvement in geopolitical activity.
- Work to ensure violation of EU restrictive measures against OCGs is considered a serious crime across the EU, to strengthen collaboration and ensure a more effective deterrent effect.
- Advocate for updated international frameworks – including as relates to UNTOC – to better capture the strategic and geopolitical nature of much organised criminal activity.
- Support the adoption of an EU joint position on reform to the UNTOC Review Mechanism to account for the links between organised crime, conflict, state threats and state capture.
- Encourage dedicated work by the FATF on the geopolitical dimensions of OCG activity and associated illicit financial flows, mandating it to produce detailed studies on the issue, promote global standards in this area and assess whether countries are taking effective action.
Afsluitend
Duidelijk is dat de structuren van georganiseerde criminele groepen (OCG’s) sinds het einde van de 20e eeuw zijn geëvolueerd. Populaire opvattingen over OCG’s waren gebaseerd op het (verouderde) model van maffia-achtige entiteiten: rigide structuren die opereren in weerstand tegen de staat, gedreven door materieel gewin en grotendeels losgekoppeld van formele bestuursstelsels. Eén van de bekendste definities van OCG’s is vastgelegd in het VN-Verdrag tegen transnationale georganiseerde misdaad. Deze definitie beschrijft dergelijke groepen als gestructureerde groepen van drie of meer individuen die gedurende een bepaalde periode bestaan en samenwerken met als doel materieel gewin te behalen. De Siciliaanse maffia en het Medellínkartel worden vaak genoemd als voorbeelden van dit type groep.
Het huidige dreigingslandschap daarentegen omvat een veelheid aan flexibele, transnationale en hybride illegale actoren die de kloof overbruggen tussen misdaad en politiek, legaliteit en illegaliteit, staats- en niet-statelijke domeinen. Hedendaagse georganiseerde OCG’s streven niet alleen naar illegale winst, maar oefenen ook geopolitieke invloed uit, kapen staatsfuncties en beïnvloeden de internationale veiligheidsuitkomsten. In sommige gevallen wedijveren ze met traditionele staatsactoren of weerspiegelen ze deze zelfs in hun capaciteit en legitimiteit. Zo controleren machtige Latijns-Amerikaanse drugskartels bijvoorbeeld territorium, bepalen ze het buitenlands veiligheidsbeleid, infiltreren ze legale handelsmarkten en handelsroutes en beïnvloeden ze nationale veiligheidsagenda’s. Deze verschuiving vormt een aanzienlijke uitdaging voor de effectiviteit van internationale rechtssystemen en de bijbehorende beleidskaders.
Er is de laatste jaren sprake van een vervaging van de grenzen tussen de verantwoordelijkheden van veiligheids-, defensie- en rechtshandhavingsorganisaties. Met name tactische inspanningen van diverse rechtshandhavingsinstanties wijzen op een groeiend begrip van het hybride karakter van georganiseerde misdaadgroepen en hun geopolitieke invloed. Er bestaat groeiende bezorgdheid onder professionals en beleidsmakers over de rol van georganiseerde misdaadgroepen als aanjagers van staatsdreigingen. Op nationaal niveau is dit soms gepaard gegaan met wetgevende en beleidsmatige ontwikkelingen, waarbij tal van landen ernaar streven de scheiding tussen georganiseerde misdaadgroepen en terroristische organisaties in hun reacties op te heffen en het scala aan beschikbare instrumenten uit te breiden om hun activiteiten te verstoren. Hoe dan ook, één onderwerp blijft onderbelicht in de voorgestane aanpak: de preventie van georganiseerde misdaad: https://www.researchgate.net/publication/338999955_Preventieve_en_bestuurlijke_aanpak_van_georganiseerde_criminaliteit_in_Nederland_Een_multidimensionale_aanpak Daar valt in vergelijking met een puur repressieve aanpak veel meer winst te behalen. Neem deze verschenen ‘kennisparels’ over de aanpak van georganiseerde misdaad nog maar eens door: https://www.researchgate.net/publication/360773928_Georganiseerde_Misdaad_Kennisparels_2020-2025_Een_overzicht_van_op_evidentie_gebaseerde_inzichten_rond_georganiseerde_misdaad Ik heb het overzicht gisteren bijgewerkt en het is nu weer up-to-date. Fine (werk)dag allemaal.