Inleiding
Goede morgen beste ‘kennisparelontvangers’, het is vandaag donderdag 26 maart 2026. Ik begin met een toepasselijk liedje bij het onderwerp van de ‘kennisparel’ van vandaag: https://www.youtube.com/watch?v=wB3XGrWZQlM&list=RDwB3XGrWZQlM&start_radio=1 Ontwikkelingen op het gebied van drugsgebruik volgen elkaar in hoog tempo op en kunnen lokaal sterk verschillen. Voor beleid en preventie is het belangrijk om informatie over drugsgebruik snel en objectief in kaart te brengen. Rioolwateranalyse of afvalwateranalyse is een relatief nog weinig toegepaste methode die hiervoor gebruikt kan worden in aanvulling op bestaande monitors. Het Trimbos-instituut heeft een prima factsheet over uitgebracht wat deze methode behelst: https://www.trimbos.nl/kennisbank/tri41-020drugsmetingen-in-het-riool-toepassingen-voor-beleid-en-pilotresultaten/
Bijgesloten ‘kennisparel’ biedt een overzicht van het grootste Europese project dat illegaal drugsgebruik monitort door middel van afvalwateranalyse, De bevindingen over het jaar 2025 tonen een duidelijke afname van MDMA-residuen in de deelnemende steden, naast een sterke toename van ketamine en cocaïne. Het project analyseerde afvalwater in 115 Europese steden in 25 landen (23 EU-landen, Noorwegen en Turkije) om het drugsgebruik van de inwoners te onderzoeken. De studie analyseerde dagelijkse afvalwatermonsters in de stroomgebieden van afvalwaterzuiveringsinstallaties gedurende een periode van één week tussen maart en mei 2025. Afvalwatermonsters van een bevolking van 72 miljoen mensen werden geanalyseerd op sporen van vijf stimulerende middelen (amfetamine, cocaïne, methamfetamine, MDMA en ketamine) en cannabis.
Ondanks de aanzienlijke variatie in resultaten tussen de verschillende onderzoek locaties is het opmerkelijk dat alle zes onderzochte drugs in bijna elke deelnemende stad werden aangetroffen. De bevindingen uit de bijgesloten ‘kennisparel’ brengen duidelijke geografische en temporele patronen van drugsgebruik in Europese steden aan het licht. Over het algemeen werd binnen landen minder verschil in drugsgebruikspatronen waargenomen tussen de grootste stad en de kleinere steden.
Bron
Score Group & European Union Drugs Agency (March 2026). Wastewater analysis and drugs: A European multi-city study. Lisbon: European Union Drugs Agency, 33 pp. https://www.euda.europa.eu/publications/pods/waste-water-analysis_en
Samenvatting
MDMA : Overall MDMA loads in wastewater dropped by 16 % between 2024 and 2025 in cities reporting data for both years. Of the 78 cities with data for both 2024 and 2025, 48 (62 %) reported a decrease in MDMA detections, 12 (15 %) a stable situation and 18 (23 %) an increase. The decline was most evident in cities in Germany, Austria and Slovenia and is larger than that observed in 2020, when almost half of the cities reported decreases during COVID-19 nightlife closures. In 2025, the highest mass loads of MDMA were recorded in cities in Belgium, Spain, the Netherlands and Slovenia. MDMA was detected in all but one European city (Nova Gorica, Slovenia). Among locations outside the EU, only cities in New Zealand reported levels comparable to those seen in the European cities with the highest loads.
Ketamine : Overall ketamine loads in wastewater increased by nearly 41 % between 2024 and 2025 in cities reporting data for both years. Among the 66 cities with data for both 2024 and 2025, 40 (61 %) reported an increase in ketamine residues, 14 (21 %) remained stable and 12 (18 %) showed a decrease. In 2025, the highest mass loads were detected in cities in Belgium, Germany and the Netherlands. Nine cities (in Belgium, Cyprus, Lithuania, Hungary and Slovenia) reported no detectable ketamine residues. Levels reported in cities in Canada and the United Kingdom exceeded those recorded in the European cities with the highest loads.
Cocaine : Overall cocaine loads in wastewater increased by nearly 22 % between 2024 and 2025 in cities reporting data for both years. Of the 85 cities with data for both 2024 and 2025, 48 (57 %) reported an increase in cocaine residues, 21 (25 %) remained stable and 16 (19 %) showed a decrease. Cocaine detections remain highest in western and southern European cities, particularly in Belgium, Spain and the Netherlands, although traces were found in most eastern European cities, where some increases continue to be seen. Levels reported in cities in Canada, Chile, Switzerland and the United Kingdom matched, or exceeded, those recorded in the European cities with the highest loads.
Amphetamine : The level of amphetamine residues varied considerably across study locations. The highest levels were reported in cities in northern and central Europe (Belgium, Denmark, Germany, the Netherlands, Sweden and Norway), with much lower levels found in cities in the south (e.g. in Italy, Cyprus and Trkiye). Three cities in Portugal and Slovenia reported no detection of amphetamine loads in 2025. Of the 82 cities with data on amphetamine residues for 2024 and 2025, 36 (44 %) reported an increase, 27 (33 %) a decrease and 19 (23 %) remained stable.
Methamphetamine : Traditionally concentrated in cities in Czechia and Slovakia, this drug is now also present in cities in Germany, Spain, Cyprus, Lithuania, the Netherlands, Norway and Trkiye. Elsewhere, methamphetamine loads were low, although some increases were reported in central and northern European cities. Of the 80 cities with data for 2024 and 2025, 37 (46 %) reported an increase, 28 (35 %) a decrease and 15 (19 %) remained stable. Levels reported in cities in Australia, Canada and the United States exceeded those recorded in the European cities with the highest loads.
Cannabis : Diverging trends continue to be observed for cannabis. Of the 63 cities with data for 2024 and 2025, 21 (33 %) cities reported an increase in detections of the cannabis metabolite (THC-COOH), 28 (44 %) a decrease, while 14 (22 %) remained stable. The highest loads were found in western and central European cities, particularly in Germany, the Netherlands and Slovenia. Levels reported in cities in Canada and the United States exceeded those recorded in the European cities with the highest loads.
Weekly patterns: Wastewater analysis can detect fluctuations in weekly patterns of illicit drug use. More than 75 % of the 115 cities showed higher residues of cocaine and MDMA at the weekend (Friday–Monday), while almost half of them showed higher loads of ketamine. In contrast, residues of amphetamine, methamphetamine and cannabis (THC-COOH) were distributed more evenly throughout the week.
Afsluitend
Rioolwateronderzoek om drugsgebruik onder de bevolking te detecteren is een prima methode naast andere toegepaste gangbare methoden, zie daarover bijvoorbeeld: https://www.nationaledrugmonitor.nl/ Opvallend is dat de uitkomst van dit grootste Europese project, dat illegaal drugsgebruik monitort door middel van afvalwateranalyse aantoont dat Nederland koploper is bij het gebruik van de vijf onderzochte stimulerende middelen en cannabis. In de ‘rioolbenchmark’ naar drugsgebruik is Nederland de ‘beste’ leerling van de internationale klas. We houden van drugs: https://www.youtube.com/watch?v=ZJxDPb4oOPI&list=RDZJxDPb4oOPI&start_radio=1
De vraag is of dat zorgelijk is. Dat is in feite een politiek normatieve vraag waar ik geen antwoord op ga geven. Feit blijft dat Nederland niet alleen in productie en doorvoer van verschillende soorten drugs, maar ook in de (illegale) financiële transacties daarvan een koploper op wereldniveau is. Dat is niet nieuw. Gedacht kan worden aan de haven van Rotterdam en Schiphol (aanvoer en doorvoer van illegale producten); de Zuidelijke provincies in Nederland (productieschuur van hennep en synthetische drugs); Amsterdam (verdeling en transacties van en bij illegale producten). We zien dat decennia lang dezelfde “klassieke” vorm van georganiseerde misdaad de grootste dreiging blijft vormen voor de Nederlandse samenleving: de drugsindustrie. Illegale markten rond drugs zijn sinds jaar en dag dé dominante factor in ons land: de productie van synthetische drugs en hennep, de in-en doorvoer van cocaïne en heroïne, en drugs gerelateerde illegale financiële transacties inclusief witwassen.
De ondermijnende effecten van de drugsindustrie strekken zich verder uit dan het witwassen van het criminele vermogen. Gevaren als drugslabs in woonwijken, drugsdumpingen in de natuur, gebruik van excessief geweld in de openbare ruimte, bedreiging van lokaal bestuur, intimidatie en corruptie, negatief imago in het buitenland en het ontstaan van een parallelle samenleving hangen nauw samen met de drugsindustrie. En hoe je het ook draait of keert, die industrie is afhankelijk naar de vraag naar verboden middelen als drugs. Om tot een effectieve aanpak te komen is het noodzakelijk de aandacht niet alleen te richten op de criminele subjecten in de drugsproductie en -handel en hun directe entourage, maar vooral ook op de gelegenheidsstructuren, de dienstverleners en de (sociale) voedingsbodem die voor de drugsindustrie van vitaal belang zijn. Maar ook aandacht voor de consumenten is en blijft een belangrijk onderdeel van die druggerelateerde aanpak. Zonder gebruikers geen handel.