Inleiding
Goede morgen allemaal op deze dinsdag 7 april 2026. Ik hoop dat jullie van een goed Paasweekeinde hebben genoten. Gewoontegetrouw begin ik met een toepasselijk liedje bij het onderwerp van de ‘kennisparel’ van vandaag: https://www.youtube.com/watch?v=AaL_z8cK68Q&list=RDAaL_z8cK68Q&start_radio=1 De afgelopen decennia is de bezorgdheid over het toenemende recreatieve drugsgebruik en de daarmee samenhangende schadelijke gevolgen toegenomen. Dit gaat vaak gepaard met waarschuwingen over de toenemende normalisering van drugsgebruik.
Normalisering van drugsgebruik is een proces waarbij het gebruik van illegale drugs steeds meer wordt geaccepteerd en als een ‘normaal‘ onderdeel van het dagelijks leven of uitgaansleven wordt beschouwd. Dit houdt in dat drugsgebruik minder wordt geassocieerd met marginaliteit en vaker voorkomt in de ‘mainstream’ samenleving. Vergelijk het met de acceptatie van tatoeages, vroeger exclusief voor hoeren, zeelieden en criminelen, tegenwoordig ook voor de bewoners van de grachtengordel in Amsterdam.
Van belang bij deze normalisering van het druggebruik zijn onder meer deze factoren. Toegenomen acceptatie: onder met name jongeren en jongvolwassenen heerst het beeld dat het gebruik van middelen (zoals cannabis, XTC/MDMA en cocaïne) steeds gebruikelijker wordt. Veranderingen in jongerencultuur: uit onderzoek blijkt dat, zelfs als jongeren zelf niet gebruiken, ze het gebruik door anderen steeds vaker als normaal ervaren. Verdwijnen van schaamte: experts waarschuwen dat de schaamte rondom, bijvoorbeeld, massaal cocaïnegebruik grotendeels is verdwenen. Beschikbaarheid: de normalisering draagt bij aan een verhoogde maatschappelijke acceptatie en maakt drugs gemakkelijker verkrijgbaar. De omgeving en de ‘setting’ waarin iemand verkeert, spelen een grote rol bij de acceptatie van drugs. Beelden in media kunnen bijdragen aan het beeld dat drugsgebruik normaal is. Onderzoek onder jongvolwassenen (16-27 jaar) toont aan dat normalisering sterk samenhangt met de soort drug en het eigen gebruik.
Een alomvattende en actuele definitie met duidelijke meetmethoden ontbreekt nog steeds. Om de normalisering van drugsgebruik te begrijpen, is daarom een gedetailleerde analyse nodig van hoe het concept wordt gedefinieerd en geïnterpreteerd, evenals een onderzoek naar de verschillende factoren die bijdragen aan of samenhangen met de ontwikkeling ervan. Het leggen van een solide conceptuele basis kan helpen bij het sturen van preventie-inspanningen, het vormgeven van monitoringstrategieën en het ondersteunen van beleidsvorming.
Het overdrijven van de mate van normalisering kan onbedoeld de perceptie van wijdverbreid gebruik of acceptatie versterken. Dat kan uiteindelijk drugsgebruik aanmoedigen. Wanneer het concept van normalisering echter zorgvuldig wordt gedefinieerd en nauwkeurig wordt beoordeeld kan het een constructieve rol spelen bij het identificeren van belangrijke determinanten van dat drugsgebruik. Deze determinanten zijn essentieel voor de ontwikkeling van effectieve monitoringsystemen en preventiestrategieën. Bijgesloten ‘kennisparel’ biedt een systematisch overzicht hoe het concept van normalisering van drugsgebruik valt te begrijpen. Via een gedetailleerde analyse van de beschikbare kennis hierover wordt het concept gedefinieerd en geïnterpreteerd in relatie met de verschillende factoren die bijdragen aan of samenhangen met de ontwikkeling ervan. Dat mondt vervolgens uit in een conceptueel model.
Deze review richt zich specifiek op recreatief illegaal drugsgebruik, omdat het normaliseringsproces voor deze middelen fundamenteel verschilt van dat voor legale middelen zoals alcohol en tabak. Aangezien het debat over de normalisering van drugsgebruik zich niet beperkt tot de gezondheidswetenschappen, maar ook het justitiële beleid, de politiek en de media raakt, omvat deze review zowel peer-reviewed als grijze literatuur. Een zogenaamde scoping review is bijzonder geschikt voor dit doel, omdat het de synthese van diverse literatuur uit verschillende disciplines mogelijk maakt.
Bijgesloten ‘kennisparel’ biedt een uitgebreide en actuele synthese van hoe de normalisering van recreatief illegaal drugsgebruik in de literatuur wordt geconceptualiseerd en gemeten. Door vijf categorieën te identificeren en deze te integreren in het voorgestelde 3 x 3 conceptuele model voor de normalisering van drugsgebruik, bevordert deze studie het begrip van de normalisering van drugsgebruik.
De studie benadrukt dat een brede en integratieve aanpak cruciaal is voor een accurate beoordeling van de mate en context van de normalisering van drugsgebruik. Dit omvat het onderzoeken van drie belangrijke dimensies: toegang en beleid, drugsgebruik en legitimiteit, die elk opereren op macro- (maatschappelijk), meso- (contextueel) en micro- (individueel) niveau. Door metingen over deze dimensies en niveaus te combineren biedt het model een robuust en alomvattend raamwerk om de complexiteit van de normalisering van drugsgebruik te vatten. Het verbetert niet alleen de conceptuele duidelijkheid, maar biedt ook praktische waarde door toekomstig onderzoek te sturen, gerichte preventiestrategieën te onderbouwen en de ontwikkeling van contextgevoelige interventies en een op bewijs gebaseerd publiek en politiek debat te ondersteunen.
Bron
Ketelaars, Daniëlle T.P., Alexandra J. Karl, Maartje Luijten, Jacqueline M. Vink & Boukje A.G. Dijkstra (June 2026). 3 x 3model for drug use normalisation: Insights from a scoping review. International Journal of Drug Policy, vol. 152, June, pp. 1-15. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0955395926001039
Samenvatting
Drug use normalisation has been conceptualised through diverse terminologies and conceptual approaches. While early studies provided only a partial perspective, more recent research has adopted increasingly comprehensive and nuanced approaches. Despite these conceptual advancements, a unified and contemporary definition with clearly operationalised measures remains lacking. This scoping review investigates how drug use normalisation is defined and measured in the literature, to inform the development of a model assessing drug use normalisation. The scoping review aims to answer the following questions:
- How is normalisation of recreational illicit drug use conceptualised and defined in the literature?
- What measurements are used to assess the normalisation of recreational illicit drug use?
The findings will inform the development of a model to assess the presence and degree of drug use normalisation. A systematic search was conducted across MEDLINE, PsycINFO, Embase, Web of Science, and grey literature sources for studies that focused on the normalisation of recreational illicit drugs, published from 1994 to 2024. Screening and selection followed a predefined data extraction protocol, capturing definitions and criteria. Data were analysed thematically.
From 40 studies, 32 codes were identified and grouped into 10 themes across five conceptual categories: (1) Multi-Level Process, (2) Differentiated Normalisation, (3) Access and Policy, (4) Drug Use, and (5) Legitimacy. These categories constitute the foundation of a proposed 3 נ3 model, which defines drug use normalisation as a dynamic, multidimensional, and context-dependent process whereby recreational illicit drug use becomes increasingly accessible, prevalent, and perceived as legitimate across macro (societal), meso (contextual), and micro (individual) levels.
The proposed model provides a comprehensive operationalisation that captures all dimensions and levels of the concept drug use normalisation. The model has the potential to improve conceptual clarity, support more consistent measurement, and inform future research, monitoring, prevention, and policymaking.
Afsluitend
De kamerbrief over drugsbeleid van 22 mei 2025: https://open.overheid.nl/documenten/ea5382f0-2796-4874-8f0f-1fbb085bbd27/file staat het bol van voornemens die moeten bijdragen aan het stellen van de norm dat drugsgebruik niet normaal is. Verschillende risico’s worden benoemd en mooie voornemens worden opgesomd die moeten versterken dat drugsgebruik niet normaal is. Want zo wordt gesteld dat drugsgebruik niet normaal is: de overgrote meerderheid van de Nederlanders gebruikt niet. Toch blijkt bijvoorbeeld uit mijn ‘kennisparel’ van 26 maart jl. dat Nederlander van drugs houden. Afvalwateranalyse toont aan dat Nederland koploper is bij het gebruik van de vijf onderzochte stimulerende middelen en cannabis. In de ‘rioolbenchmark’ naar drugsgebruik is Nederland de ‘beste’ leerling van de internationale drugklas. We houden van drugs en zijn grootgebruiker op internationaal niveau.
De rouwranden hiervan zijn dat drugsgebruik gepaard blijft gaan met gezondheidsrisico’s, zoals verslaving. De vraag naar drugs stimuleert de productie en handel, wat direct bijdraagt aan de georganiseerde misdaad, we zijn dé drugsindustrie op internationaal niveau. Drugsgebruik in het verkeer en op het werk verhoogt de kans op ongevallen aanzienlijk. Vanuit verschillende kanten (zoals de GGD) wordt benadrukt dat drugsgebruik niet normaal is. Er zijn initiatieven gericht op het tegengaan van deze normalisering (‘de-normalisering’) door in te zetten op informatie over de risico’s en het informeren van jongeren. Er zijn richtlijnen opgesteld voor meer verantwoorde taal- en beeldvorming over drugs om de invloed ervan te beperken.
Het is echter de vraag of verschillende soorten van drugsgebruik niet onderhevig is een modieuze trends die weer overwaaien. Zo is de heroïne epidemie van de jaren ’70 en ’80 en ’90 van de vorige eeuw een stille dood gestorven. Massaal crackgebruik is nooit populair geweest in Nederland. Lachgas is niet meer in. En net zoals bij een criminele carrière houden de meeste druggebruikers op met de gebruiker carrière. Dat moet de soms (politiek) hysterische reacties op drugsgebruik toch enigszins temperen. Want hoe je het ook draait of keert, de legale drug alcohol zorgt voor vele malen meer kosten en maatschappelijke ellende dan illegaal druggebruik.
Tot zover maar weer, blijf gezond, optimistisch en wees vooral aardig voor elkaar. Alleen zo gaan we echt solidair met elkaar om. Tot de volgende kennisparel die verschijnt op maandag, dinsdag en donderdag in jullie mailbox.