Inleiding
Goede morgen allemaal op deze vrijdag 10 april 2026. Ik begin de dag met eén van mijn favoriete liedjes: https://www.youtube.com/watch?v=rf6Yv4lMhhs&list=RDrf6Yv4lMhhs&start_radio=1 Lijmsnuiven was ooit populair om ‘high’ te worden. Die populariteit is inmiddels verdwenen. Wat niet is verdwenen is het gegeven dat Nederland een belangrijke rol speelt in de internationale drugsindustrie, zowel qua productie, doorvoer en financiële aspecten. Drugsmisdrijven en georganiseerde (drugs)criminaliteit krijgen de laatste jaren veel aandacht in Nederland. Een specifieke vorm van georganiseerde drugscriminaliteit die recent veel (media)aandacht krijgt, zijn de zogenoemde drugsuithalers. En daar gaat de bijgesloten ‘kennisparel’ van vandaag over. Het Centraal Bureau voor de Statistiek komt vandaag met deze prima analyse naar buiten.
Uithalers zijn mensen die in opdracht van criminele organisaties toegang proberen te krijgen tot (lucht)haventerreinen om daar gesmokkelde drugs uit containers te halen. Uithalers spelen daarmee een belangrijke rol in het logistieke proces van drugshandel. Het hoofddoel van dit onderzoek is het bepalen welke factoren bijdragen aan het worden van een uithaler. Om vast te kunnen stellen of uithalers inderdaad een kwetsbare dadergroep zijn, richt dit onderzoek zich allereerst op het in beeld brengen van de groep uithalers in de periode 2020-2023 naar een aantal potentiële risicofactoren. Om een goede vergelijking te maken, worden de uithalers vergeleken met andere drugsverdachten op een aantal kenmerken. Er is hier niet gekozen voor een vergelijking met de algemene populatie (in andere woorden: niet-verdachten), omdat uit eerder onderzoek blijkt dat drugsverdachten sterk afwijken van de niet-verdachten: https://prohic.nl/2023/12/05/635-5-december-2023-onderscheidende-kenmerken-van-jonge-drugsverdachten/
Een vergelijking van uithalers met drugsverdachten geeft dus een veel gerichter beeld van eventuele daderprofielen, waardoor beleid, interventies en de strafrechtelijke aanpak gerichter en effectiever kunnen worden afgestemd. Daarnaast zijn via deze vergelijking de eventuele veranderingen over tijd beter te duiden. Als er bijvoorbeeld een verjonging zichtbaar is bij zowel uithalers als drugsverdachten, valt zeer voorzichtig te concluderen dat dit mogelijk niet alleen maar samenhangt met de genoemde wetswijziging rondom uithalersdelicten.
Zowel voor het beschrijven van de groep uithalers en drugsverdachten als voor het vaststellen van mogelijke risicofactoren, zijn kenmerken onderzocht waarvan in eerder onderzoek naar georganiseerde (drugs)criminaliteit werd vastgesteld dat deze een indicatie kunnen geven voor een verhoogd risico op het plegen van een drugsdelict. Het gaat daarbij om risicofactoren op verschillende thema’s, zoals financiële problematiek, de thuissituatie, problematiek in de buurt waar iemand woont en de voorgeschiedenis op het gebied van eerder gepleegde delicten.
Bron
Hordijk, Femke & Dion Koerntjes (april 2026). Kenmerken van drugsuithalers. Statistische Trends, 10 april, pp. 1-17. https://www.cbs.nl/nl-nl/longread/statistische-trends/2026/kenmerken-van-drugsuithalers
Samenvatting
In dit artikel staat de vraag centraal wat de kenmerken zijn van drugsuithalers in Nederland in de periode 2020-2023. De volgende hoofdvragen staan centraal:
1. Hoe zien de populaties uithalers en andere drugsverdachten er in de periode 2020-2023 uit, wat betreft hun leeftijd, financiële problematiek, thuissituatie, problematiek in de woonbuurt, voortijdig schoolverlaten, woonplaats en justiti묥 geschiedenis? Welke ontwikkelingen laten de uithalers en drugsverdachten zien op deze potentiële risicofactoren in de periode 2020-2023?
2. In hoeverre hangen leeftijd, financiële problematiek, thuissituatie, problematiek in de woonbuurt, voortijdig schoolverlaten, woonplaats en justitiële voorgeschiedenis samen met de kans om een drugsuithaler te worden?
Uithalers proberen, in opdracht van criminele organisaties, zich toegang te verschaffen tot (lucht)haventerreinen om daar verdovende middelen uit containers te halen. Zij krijgen al enige tijd veel (media)aandacht, omdat het een jonge en kwetsbare dadergroep lijkt te betreffen. Daarnaast is op 1 januari 2022 de zogenoemde ‘uithalerswet’ (artikel 138aa Wetboek van Strafrecht) ingevoerd, specifiek gericht op de aanpak van deze dadergroep.
Er zijn echter zorgen bij onder andere de politie, het Openbaar Ministerie en andere instanties dat sinds deze uithalerswet de kwetsbaarheid van deze dadergroep is vergroot. Door de sterk toegenomen strafbedreiging kunnen (kwetsbare) jongeren een aantrekkelijke doelgroep zijn voor criminele organisaties om te rekruteren voor het uithalen van drugs, omdat zij in beginsel minder streng worden bestraft en vaker bereid zijn een groter risico te nemen tegen een lagere beloning. In dit artikel worden kenmerken van de groep uithalers beschreven ten opzichte van de groep (andere) drugsverdachten over de jaren 2020-2023. De vergelijking met drugsverdachten wordt gemaakt om de cijfers te duiden. Daarnaast wordt onderzocht welke van deze kenmerken bijdragen aan de kans om uithaler te worden.
Belangrijkste bevindingen:
- Uithalers zijn over de hele periode (2020-2023) jonger dan drugsverdachten, zij groeiden vaker op in eenoudergezinnen en woonden vaker in buurten waar andere bij de politie geregistreerde verdachten wonen.
- Het aandeel uithalers met problematische schulden, het aandeel jonge uithalers dat voortijdig schoolverlater is geworden en het gemiddeld aantal verdachten in de buurt zijn voor uithalers juist afgenomen over tijd, terwijl deze kenmerken voor drugsverdachten grotendeels stabiel blijven.
- Jongeren onder de 23 jaar hebben een grotere kans om een uithaler te worden dan personen van 23 jaar of ouder. Degenen die voor het eerst voor een specifiek uithalers- of druggerelateerd delict zijn verdacht, de zogenoemde delict-specifieke first offenders, worden vaker uithaler vergeleken met degenen die al vaker een specifiek delict hebben gepleegd. Wel hebben personen die al bij het Openbaar Ministerie in beeld geweest zijn voor andere type delicten, een grotere kans om uithaler te worden dan mensen die niet eerder in beeld waren bij het OM.
- Het hebben van problematische schulden, opgroeien in een eenoudergezin en wonen in een buurt waar meer bij de politie geregistreerde verdachten wonen, vergroten de kans om uithaler te worden. Voor jongeren (tot 23 jaar) die in 5 jaar voorafgaand aan het delict voortijdig schoolverlater werden, is de kans groter dat zij uithaler worden dan voor jongeren die niet voortijdig schoolverlater werden voorafgaand aan het delict.
Afsluitend
Ik vind dit een prima ‘kennisparel’. Er was sprake van grote onbekendheid met de achtergronden van de drugsuithalers. De analyse van het CBS brengt daar verandering in. Uithalers kenmerken zich in de onderzoeksperiode van 2020-2023 ten opzichte van drugsverdachten vooral door een gemiddeld lagere leeftijd, doordat zij vaker opgroeiden in eenoudergezinnen en vaker wonen in buurten waar relatief veel andere verdachten wonen.
Ten slotte is het bij de interpretatie van dit onderzoek van belang dat het mogelijk niet alleen gaat over daders, maar ook mogelijk ook over slachtoffers. In dit onderzoek wordt hier geen onderscheid tussen gemaakt. In 2025 zijn meerdere zaken voor de rechter verschenen waaruit blijkt dat minderjarige uithalers het slachtoffer kunnen zijn van criminele uitbuiting. Criminele uitbuiting is een vorm van mensenhandel waarbij slachtoffers worden geronseld of gedwongen om strafbare feiten te plegen, waar de uitbuiter (veel) geld aan kan verdienen. De rechtbank signaleert een trend waarbij jongeren actief worden geworven om strafbare feiten te plegen, zoals uithalen. Door het beloofde geldbedrag worden jongeren de criminaliteit ‘ingelokt’, wat verregaande gevolgen kan hebben voor de jongeren en hun directe omgeving.
Ook blijkt uit onderzoek dat de signalen van criminele uitbuiting bij drugscriminaliteit niet altijd goed worden herkend, waardoor niet wordt erkend dat een uithaler in eerste instantie eigenlijk zelf slachtoffer is van criminele uitbuiting. Dit duidt erop dat uithalers wel degelijk een kwetsbare groep kunnen vormen waarbij een verhoogd risico bestaat op criminele uitbuiting. Dat is een belangrijk gegeven voor beleid en praktijk. De huidige kennis toont namelijk aan dat er consistent sprake is van overlap tussen slachtoffers en daders. Die rol is vaak diffuus: https://www.annualreviews.org/content/journals/10.1146/annurev-criminol-030920-120724
Ten slotte, ik ga er twee weken tussen uit. Ik ga naar Griekenland in de omgeving van Monemvasia: https://www.grieksegids.nl/peloponnesos/monemvassia.php Heerlijk wandelen, zwemmen, rondkijken en genieten van de Griekse wijn en het eten. De volgende ‘kennisparel’ valt daarom op 28 april op jullie digitale deurmat. Tot dan!