Inleiding
Goede morgen allemaal op deze donderdag 20 maart 2025. Ik begin met een vrolijk liedje om deze mooie dag te beginnen: https://www.youtube.com/watch?v=mGgMZpGYiy8&list=PLWyCiVKEayX_WuoYgy0eopWvDzCnmoAGn&index=21 Het onderwerp van bijgesloten ´kennisparel´ is minder vrolijk: slachtofferschap van werknemers in zogenaamde ´hoog risicoberoepen´. Verbaal geweld, fysiek geweld, intimidatie en bedreiging: geweld tegen hulpverleners is al jaren een breed maatschappelijk thema dat aandacht vraagt én een onderwerp waar aandacht voor moet blijven. De overheid neemt maatregelen om de agressie in de samenleving tegen te gaan. Bijgesloten ´kennisparel´ biedt een gestructureerd kader voor het organiseren van optimale psychosociale ondersteuning binnen hoog-risico beroepen. Het voorziet werkgevers, managers en zorgverleners van praktische aanbevelingen, die op basis van een evidence-based aanpak en in nauwe samenwerking met relevante belanghebbenden tot stand zijn gekomen.
Werknemers met een publieke taak werken in dienst van de overheid of voeren namens de overheid taken uit. Bijvoorbeeld politieagenten, ambulancepersoneel, rechters en leraren. In bijgesloten ´kennisparel´ wordt aandacht geschonken aan slachtofferschap en hulpverlening van en aan mensen die in zogenaamde hoog risicoberoepen werken. Politiemensen, brandweerlieden, ambulancepersoneel, defensiemedewerkers en andere professionals in hoog-risicoberoepen worden tijdens hun werk regelmatig geconfronteerd met dreiging, agressie, geweld en menselijk leed. Deze intense ervaringen kunnen grote impact hebben op hun welzijn en functioneren. Tijdige en gerichte psychosociale ondersteuning is essentieel om klachten te voorkomen en medewerkers veilig en gezond hun werk te laten doen.
Om deze ondersteuning te verbeteren, heeft de Taskforce Onze hulpverleners veilig de opdracht gegeven om de richtlijn te herzien. Dit is gebeurd in nauwe samenwerking met vertegenwoordigers uit verschillende hoog-risicoberoepen. Hoe staat het met hun slachtofferschap? Wat is de ernst daarvan? Wie loopt een verhoogd risico op slachtofferschap? Welke maatregelen zijn effectief om slachtofferschap te voorkomen? Wat zijn effectieve manieren van (psychosociale) hulpverlening?
De Rijksoverheid neemt trouwens verschillende maatregelen om agressie en geweld te verminderen en te voorkomen. Enkele voorbeelden zijn:
- De Taskforce Onze hulverleners veilig is opgericht.
- Wetten en regels om agressie en geweld te voorkomen en te bestraffen.
- Preventieprogramma’s om geweld te voorkomen.
- De overheid zet in op samenwerking tussen verschillende niveaus van overheid (nationaal, regionaal, lokaal) en maatschappelijke organisaties.
- De overheid laat onderzoek doen naar thema’s zoals agressie en geweld tegen hulpverleners zoals door het WODC.
- Werkgevers krijgen handvatten om voor een veilige werkomgeving te zorgen. En om werknemers te beschermen tegen agressie en geweld tijdens het werk. Deze staan in de norm Stop Agressie Samen.
Bron
ARQ Kenniscentrum Impact van Rampen en Crises (Maart 2025). Richtlijn Psychosociale ondersteuning hoog risicoberoepen 2024: Herziening van de Richtlijn psychosociale ondersteuning geüniformeerden. ARQ Kenniscentrum Impact van Rampen en Crises, 62 pp. https://www.rijksoverheid.nl/documenten/richtlijnen/2025/03/18/richtlijn-psychosociale-ondersteuning-hoog-risicoberoepen-2024
Samenvatting
Deze herziene richtlijn biedt werkgevers en organisaties concrete handvatten om medewerkers in hoog-risicoberoepen beter te ondersteunen na ingrijpende gebeurtenissen. De richtlijn is ontwikkeld om duurzame inzetbaarheid te bevorderen en werkuitval door stress gerelateerde klachten of psychotrauma zoveel mogelijk te voorkomen. De herziene richtlijn is gebaseerd op de nieuwste wetenschappelijke inzichten en praktijkervaringen uit het veld. Dit maakt het een actuele en op bewijs gebaseerde kwaliteitsnorm, die door een brede vertegenwoordiging van professionals is onderschreven en ingebed in bestaande wet- en regelgeving.
Mensen die werken in hoog-risico beroepen, zoals bij politie, justitiële inrichtingen, brandweer, ambulance, Defensie of als ambtenaar met een opsporingsbevoegdheid (boa’s), hebben een grote kans om tijdens het werk blootgesteld te worden aan ingrijpende gebeurtenissen. Denk aan dreiging, agressie en geweld. De richtlijn geeft aanbevelingen over het inrichten en het uitvoeren van psychosociale ondersteuning, zodat medewerkers in hoog-risico beroepen gezond en veilig hun werk kunnen doen.
De Richtlijn psychosociale ondersteuning binnen hoog-risico beroepen geeft evidence-based aanbevelingen voor het inrichten en het uitvoeren van psychosociale ondersteuning binnen hoog-risico beroepen. Het doel van deze richtlijn is stress gerelateerde klachten en werkuitval bij medewerkers in hoog-risico beroepen als gevolg van ingrijpende gebeurtenissen op het werk, zo veel mogelijk te voorkomen en duurzame inzetbaarheid en goed functioneren te bevorderen. Deze richtlijn is een herziening van de Richtlijn Psychosociale Ondersteuning Geüniformeerden, die in 2010 ontwikkeld werd door ARQ Kenniscentrum Impact van Rampen en Crises in nauwe samenwerking met onder andere politie, brandweer, ambulance en Defensie.
In opdracht van het ministerie van Justitie en Veiligheid (Taskforce Onze hulpverleners veilig, werkgroep Veilig Werkgeverschap) werd de oorspronkelijk richtlijn tussen 2022-2024 volledig herzien. Deze herziening is – net als de oorspronkelijke richtlijn – ontwikkeld volgens de methode van evidence-based richtlijnontwikkeling (EBRO). Er zijn een multidisciplinaire project- en stuurgroep samengesteld met vertegenwoordigers vanuit de doelgroep. In de projectgroep is de actuele kennis vanuit (wetenschappelijke) literatuur, kennis van experts en ervaringskennis uit de praktijk in consensus samengebracht, resulterend in deze richtlijn.
De richtlijn biedt werkgevers in hoog-risicoberoepen een concrete leidraad voor:
- Het inrichten van effectieve psychosociale ondersteuning binnen organisaties
- Het herkennen en signaleren van psychosociale klachten bij medewerkers
- Het verbeteren van opvang en nazorg na ingrijpende gebeurtenissen
- Het versterken van preventieve maatregelen om werkuitval te verminderen
Met de implementatie van de richtlijn zetten organisaties een belangrijke stap in het bevorderen van veilig en gezond werken binnen hoog-risicoberoepen.
Afsluitend
Concluderend kan worden gesteld dat geweld op de werkplek een wijdverbreid en belastend maatschappelijk probleem vormt. Vanuit de criminologie en interdisciplinair onderzoek naar deze vorm van slachtofferschap kunnen belangrijke factoren worden onderscheiden die de (non)effectiviteit van het preventiebeleid bepalen. Vier deelgebieden komen daarin naar voren. Het gaat daarbij allereerst om de effectiviteit van het beleidsproces in algemene zin. Hoe gaat men op de werkvloer via procedures en protocollen organisatorisch om met deze vorm van slachtofferschap? Verder staan de effectiviteit van interventies die specifiek zijn gericht op (potentiële) daders, slachtoffers en de werkomgeving centraal.
Wie goed doet goed ontmoet, en dat geldt ook voor de verhouding tussen de leiding van een organisatie en de medewerkers daarvan. Er gaat dus een positief effect uit van goed leiderschap op het werk en het voorkomen van slachtofferschap van de medewerkers. Binnen het ministerie van Justitie & Veiligheid betreft dat heel wat verschillende medewerkers. Van de verhouding publiek-politie tot de gedetineerde en de gevangenisbewaarder, tot de rechtzoekende bij het Juridisch Loket tot de interactie tussen rechter en verdachte.
De uitkomsten van bijgesloten ´kennisparel´ zijn zeker relevant voor de organisatie van het Nederlandse ministerie van Justitie & Veiligheid met zijn ruim 110.000 medewerkers. Daarmee is dat ministerie de grootste werkgever van Nederland. En dat wordt nog wel eens vergeten. Een sterke inzet is vereist door menselijke en materiële middelen te investeren om hier een geweldloze omgeving te creëren waar slachtofferschap van het personeel tot een minimum kan worden gegarandeerd.