Inleiding
Goede morgen beste mensen, het is vandaag dinsdag 29 juli 2025. Ik begin met een klassiek liedje https://www.youtube.com/watch?v=6dBt3mJtgJc&list=RD6dBt3mJtgJc&start_radio=1 Vandaag als ‘kennisparel’ een samenvatting van de belangrijkste bevindingen uit de jaarlijkse gevangenisstatistieken van de Raad van Europa over gevangenispopulaties uit 2024, beter bekend als SPACE I (Statistiques Pénales Annuelles du Conseil de l’Europe). Voor het eerst in de geschiedenis van het onderzoek is er een deelnamepercentage van 100% bereikt, aangezien alle 51 gevangenisbesturen in de 46 lidstaten van de Raad van Europa de vragenlijst hebben ingevuld.
De bijgesloten ‘kennisparel’ biedt uitgebreide gegevens over de gevangenispopulaties per 31 januari 2024 (voorraadindicatoren) en de gevangenisbewegingen gedurende 2023 (stroomindicatoren), waardoor zowel momentopnames als longitudinale analyses van de Europese gevangenissystemen mogelijk zijn. Op 31 januari 2024 zaten in totaal 1.021.431 personen vast in de 51 gevangenisbesturen van de 46 lidstaten van de Raad van Europa. Gecorrigeerd voor de bevolkingsomvang bedroeg het gemiddelde aantal gevangenen in Europa 122 per 100.000 inwoners, terwijl de mediaan lager lag, namelijk 105 per 100.000.
Deze discrepantie weerspiegelt een scheve verdeling, waarbij een handvol landen met bijzonder hoge detentiepercentages het gemiddelde boven het gemiddelde van de meeste lidstaten plaatst. Sterker nog, ongeveer twee derde van de gevangenisbesturen rapporteerde detentiepercentages onder het Europese gemiddelde. Dit patroon bevestigt het nut van de mediaan als een robuustere indicator van de centrale tendens voor internationale vergelijkingen, vooral wanneer de nationale verschillen groot en ongelijk verdeeld zijn.
De detentiepercentages blijven en blijken sterk heterogeen in Europa, als gevolg van verschillende regionale gevangenisfilosofieën, rechtstradities en benaderingen van criminaliteitsbestrijding. De hoogste gevangenispercentages blijven geconcentreerd in Oost-Europa en de Kaukasus, waar systemen de neiging hebben om vrijheidsstraffen te geven. Turkije, met 356 gevangenen per 100.000 inwoners, staat bovenaan in de regio, op de voet gevolgd door Azerbeidzjan (264), Georgië 261) en de Republiek Moldavië 235).
West- en Noord-Europese landen daarentegen handhaven consistent lagere detentiepercentages. Zo rapporteren Nederland, Noorwegen en Finland elk 54 gevangenen per 100.000, terwijl Duitsland (71) en Zwitserland (77) ook ruim onder het Europese gemiddelde liggen.
Bron
Aebi, Marcelo F. & Edoardo Cocco (July 2025). Prisons and Prisoners in Europe 2024: Key Findings of the SPACE I survey. Lausanne: University of Lausanne. Ecole des sciences criminelles, 43 pp. https://wp.unil.ch/space/files/2025/07/250715_key-findings-space-i_prisons-europe-2024_full.pdf
Een meer omvattende beschrijving van de uitkomsten van het onderzoek is hier te downloaden: https://wp.unil.ch/space/files/2025/07/250715_rapport-space-i-2024_compressed.pdf
Samenvatting
The SPACE (Statistiques Pénales Annuelles du Conseil de l’Europe) surveys provide annual data on prison and probation populations in the member states of the Council of Europe. Conducted since 1983, they offer a comparative overview of key indicators related to imprisonment as well as sanctions and community measures across Europe. This document summarizes key findings from the 2024 Council of Europe Annual Penal Statistics on Prison Populations, better known as SPACE I. For the first time in the survey’s history a 100% participation rate has been achieved as all 51 prison administrations (PAs) across the 46 Council of Europe member states responded to the questionnaire.
Key Findings:
- Overall stability with regional variability: While the average prison population rate in Europe remained relatively stable at 122 per 100,000 in 2024, significant disparities persist across countries and regions.
- Eastern Europe still leads in incarceration rates: Countries such as Trkiye, Georgia, and Azerbaijan report the highest incarceration rates, reflecting more custodial penal cultures.
- Converging low rates in the West and North: Several countries—including Norway, Finland, the Netherlands, Germany, and Switzerland—maintain consistently low prison population rates despite differing legal and policy models.
- Stock vs. flow disparities: Countries with relatively stable prison population rates may still exhibit high prison turnover, illustrating the importance of flow indicators for a fuller picture.
- Older and foreign inmate populations rising: Both the proportion of prisoners aged 65+ and the presence of foreign nationals continue to increase, posing operational and policy challenges.
- Violent crimes and public safety: One-third of prisoners are incarcerated for violent offences, suggesting imprisonment is still largely reserved for the most serious crimes, in line with democratic principles.
- Drug offences as a leading cause of incarceration: Drug-related crimes are the most frequent principal offence in Europe (16.7%). While this may reflect the seriousness of trafficking and organized crime, it also raises questions about the use of imprisonment for certain non-violent drug-related behaviours.
- Long sentences correlate with high incarceration rates: Countries with elevated prison population rates often report a long average length of imprisonment. This pattern suggests that beyond crime rates or admission flows, sentencing practices—particularly the length of custodial sanctions—play a central role in shaping prison populations over time.
Afsluitend
Sinds de jaren tachtig worden Scandinavische landen vaak geprezen om hun terughoudende gebruik van detentie, wat doorgaans wordt toegeschreven aan hun op welzijn gebaseerde strafrechtsmodellen. Andere landen, zoals Duitsland, Nederland en Zwitserland, hebben echter ook consistent lage detentiecijfers, ondanks dat ze onder verschillende wettelijke kaders opereren en te maken hebben met verschillende sociaal-politieke omstandigheden, waaronder uiteenlopende migratiedynamieken. Deze cijfers suggereren dat een kleine gedetineerdenpopulatie bereikbaar is via diverse institutionele modellen, niet uitsluitend die welke verband houden met Scandinavische tradities. Of ze nu geworteld zijn in welzijnsbenaderingen, legalistische systemen of administratieve efficiëntie, diverse paden kunnen leiden tot een vergelijkbaar gematigd gebruik van vrijheidsstraffen in heel Europa.
Deze verschillen onderstrepen dat gevangenisstraffen worden gevormd door een complex samenspel van juridische, institutionele, sociaaleconomische en politieke factoren. Wetgeving (zoals het gebruik van voorlopige hechtenis, de lengte van straffen en de beschikbaarheid van alternatieven), rechtshandhavingspraktijken, de publieke houding ten opzichte van criminaliteit en sociaal demografische dynamiek dragen allemaal bij aan de waargenomen patronen. Daarom is voorzichtigheid geboden bij het interpreteren van landenranglijsten: hoge of lage gevangenisstraffen kunnen structurele omstandigheden weerspiegelen in plaats van eenvoudige
verschillen in het niveau van criminaliteit.
Ten slotte, het Centraal Bureau voor de Statistiek publiceerde verleden week een bericht over de kenmerken van de gedetineerdenpopulatie in Nederland over het jaar 2024: https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2025/30/meer-langgestraften-gedetineerd-in-2024-minder-kortgestraften En dan heeft de United Nations Office on Drugs and Crime (UNODC) twee weken geleden dit rapport gepubliceerd: UNODC (July 2025). Prison Matters 2025: Global Prison Population and Trends; A Focus on Rehabilitative Environments. Vienna:United Nations, 69 pp. https://www.unodc.org/documents/data-and-analysis/prison/Prison_brief_2025.pdf Fijne dag verder.