Inleiding
Goede morgen allemaal op deze maandag 29 september 2025. Ik begin met een toepasselijk liedje bij de ‘kennisparel’ van vandaag: https://www.youtube.com/watch?v=qGa8BqOAzbk&list=RDqGa8BqOAzbk&start_radio=1 Vandaag als ‘kennisparel’ een themanummer van het tijdschrift Justitiële Verkenningen (JV)over femicide. Het nieuwe themanummer van het wetenschappelijk tijdschrift behandelt een onderwerp dat op het moment volop in de belangstelling staat: femicide. Er is veel maatschappelijke aandacht voor, het is een terugkerend onderwerp in de media en staat hoog op de politieke agenda. Tegelijkertijd is niet altijd duidelijk wat met femicide bedoeld wordt. Er worden verschillende vormen van fataal geweld tegen vrouwen onder geschaard.
Er is sprake van een internationaal fenomeen, bijvoorbeeld in Afrika: https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/08862605251353497 Maar ook wereldwijd: https://www.unwomen.org/en/digital-library/publications/2024/11/femicides-in-2023-global-estimates-of-intimate-partner-family-member-femicides En in West Europa: https://link.springer.com/article/10.1007/s43576-024-00127-3
Voor dit themanummer van JV zijn zes inhoudelijke beschouwingen over dit thema geschreven. Wat is de meerwaarde van het gebruik van de term femicide voor beleid, praktijk en onderzoek? En hoe kunnen we dit maatschappelijk probleem beter duiden, zodat het in de toekomst beter aangepakt kan worden? Over deze en andere vragen gaan de bijdragen van onderzoekers en professionals uit het werkveld in dit themanummer. De auteurs in dit themanummer geven de complexiteit rondom het begrip en fenomeen van femicide weer vanuit verschillende perspectieven, met een open en tegelijkertijd kritische blik.
Bron
Bleumink, Ryanne & Manon van der Meer (Redactie) (september 2025). Femicide in perspectief. Justitiële Verkenningen, vol. 51, no. 3, september, 128 pp. https://repository.wodc.nl/handle/20.500.12832/3479
Samenvatting
- Een lange weg – Renée Römkens beschrijft hoe door de decennia heen geweld tegen vrouwen als maatschappelijk probleem is geagendeerd. Echter, in vergelijking met andere landen is Nederland achtergebleven in de aanpak van (dodelijk) geweld tegen vrouwen. Hoe komt dit?
- Femicide als strafrechtelijk fenomeen: een juridische oplossing voor een cultureel probleem? – Wat moeten en kunnen we verwachten van het strafrecht in de aanpak van femicide? In haar bijdrage gaat Mojan Samadi in op de juridische meerwaarde van het gebruik van de term femicide, waarbij ze kijkt naar ontwikkelingen in Latijns-Amerikaanse landen.
- Erkenning zonder effect – Anouk Alberts en Martina Althoff, nemen het programma Stop Femicide! onder de loep. Wat is de toegevoegde waarde van dit specifieke beleid?
- Femicide in Nederland: een empirisch overzicht – Cijfermatig inzicht krijgen in femicide is van belang. Marieke Liem, sociaal psycholoog Jolien van Breen en Esmée Turpijn beschrijven trends en patronen in verschillende vormen van vrouwenmoord, waarvoor ze gebruikmaken van data uit de door hen ontwikkelde Femicide Monitor.
- Patronen van geweld in intieme relaties en femicide – Katinka Lünnemann richt zich in haar bijdrage op patronen van partnergeweld in intieme relaties die vaak voorafgaan aan femicide. Welke handvatten biedt dit voor professionals binnen de hulpverlening en het veiligheidsdomein?
- Is dodelijk eergerelateerd geweld femicide? Een kritische analyse – Janine Janssen en Wilfred Janmaat schrijven over (dodelijk) eergerelateerd geweld in relatie tot femicide. Zij laten zien dat de focus op fataal geweld en vrouwenslachtoffers ook blinde vlekken kent en pleiten voor een genderanalyse met een breder perspectief.
Afsluitend
In dit afsluitende gedeelte heb ik het slotwoord uit de inleiding tot het themanummer van beide gastredacteuren opgenomen. Naar mijn mening geeft dat slotwoord een prima samenvatting van de huidige discussie over femicide in Nederland. Wat kun je concluderen op basis van dit themanummer? Wat onder femicide wordt verstaan, verschilt per situatie en context. De vraag is in hoeverre een sterk afgebakend begrip van femicide bijdraagt aan de oplossing ervan. Of, zoals Gertien Koster en Jos Schuring in hun boek Stop femicide zich afvragen: Moeten we de hele semantische discussie niet loslaten en ons in plaats daarvan focussen op de signalen en patronen? (Koster & Schuring 2023, p. 14).
Vanuit dit perspectief hebben we geen precies afgebakende definitie nodig om het maatschappelijk probleem van femicide te onderkennen en aan te pakken. De aandacht voor het begrip femicide in de breedste zin kan namelijk wel degelijk bijdragen aan een veranderend narratief. Daarnaast kunnen we niet alleen femicide, maar ook de onderliggende terminologie ter discussie stellen. In de maatschappelijke discussie over femicide worden de ‘vrouw’ en de ‘man’ niet zozeer bevraagd, terwijl er juist ook maatschappelijk debat is over de veelheid aan ervaringen van genderidentiteit.
De praktijk is namelijk verre van zwart-wit. Wat betekent het voor het begrip femicide wanneer je de categorieën van ‘man’ en ‘vrouw’ wel bevraagt? Het maatschappelijk probleem, evenals de definitie, laat zich niet gemakkelijk in hokjes plaatsen. De bijdragen benadrukken dat het van belang is om aandacht te hebben voor de verschillende vormen van dodelijk geweld tegen vrouwen en onderliggende patronen. Dit helpt ketenpartners zoals het OM, de politie en andere hulpverleningsinstanties bij de signalering en aanpak van femicide.
Dit vraagt om nauwe samenwerking. En bovendien blijkt het nuttiger om een gendersensitief perspectief toe te voegen aan bestaand beleid dan nieuw beleid op te tuigen dat slechts een verschijningsvorm van femicide als focus kiest. Het probleem waar femicide naar verwijst, vraagt om meer dan alleen aandacht. Het is een maatschappelijk probleem dat een zorgvuldige en genuanceerde analyse nodig heeft, vooral van de onderliggende vormen van fataal gendergerelateerd geweld tegen vrouwen. Die analyse vraagt vervolgens om een daadkrachtige, gendersensitieve en preventieve aanpak.
Dat gaat verder dan een overheidstaak en vraagt om een gezamenlijke verantwoordelijkheid voor structurele inzet tegen genderongelijkheid. Hopelijk biedt dit themanummer nieuwe stof tot nadenken over femicide, en biedt het handvatten voor onderzoekers, beleidsmakers en professionals in het werkveld om dit probleem gezamenlijk aan te pakken.